زایمان طبیعی، فرآیندی فیزیولوژیک و دقیق است که طی آن، نوزاد از طریق کانال واژینال متولد میشود و شامل سه مرحله اصلی باز شدن دهانه رحم، خروج نوزاد و خروج جفت است. شناخت دقیق مراحل انجام زایمان طبیعی به مادران کمک میکند تا با آگاهی بیشتر و استرس کمتر، مدیریت بهتری بر دردهای خود داشته باشند و در تولد فرزندشان مشارکت فعالتری کنند.
در این راهنمایی مراحل زایمان طبیعی، جزئیات لحظهبهلحظه از شروع انقباضات تا در آغوش گرفتن نوزاد بررسی میشود تا بدانید دقیقا چه اتفاقاتی در انتظار شماست. ما در ادامه تمامی مراحل زایمان طبیعی را به تفصیل شرح میدهیم تا آمادگی لازم برای این تجربه منحصربهفرد را کسب کنید.
مراحل زایمان طبیعی چیست؟
مراحل زایمان طبیعی به طور کلی به سه بخش اصلی تقسیم میشود: مرحله اول که شامل نازک شدن و باز شدن کامل دهانه رحم است (که خود شامل فازهای نهفته، فعال و انتقال میشود)، مرحله دوم که با فشار مادر و تولد نوزاد همراه است و مرحله سوم که به خروج جفت اختصاص دارد. این فرآیند میتواند از چند ساعت تا بیش از یک روز بسته به فیزیولوژی بدن مادر و سابقه بارداری او طول بکشد و آگاهی از توالی این مراحل، کلید اصلی داشتن یک زایمان موفق و کمخطر است.
در مسیر زایمان، برنامهریزی برای کاهش درد و تجربهای آرامتر نیز اهمیت زیادی دارد؛ بسیاری از مادران هنگام نزدیک شدن به مرحله فعال زایمان، اطلاعاتی درباره روشهای کنترل درد مانند زایمان اپیدورال را جستوجو میکنند تا انتخابی آگاهانهتر نسبت به نیازها و شرایط خود داشته باشند. دانستن تفاوت بین مراحل زایمان طبیعی و گزینههای مدیریت درد به شما کمک میکند با آرامش و اطمینان بیشتری وارد تجربه زایمان شوید و بهترین تصمیم را برای خود و نوزادتان بگیرید.
اولین مراحل انجام زایمان طبیعی و باز شدن دهانه رحم
مرحله اول، طولانیترین بخش از مراحل زایمان طبیعی است که در آن دهانه رحم از حالت بسته به بازشدگی کامل (۱۰ سانتیمتر) میرسد تا سر نوزاد بتواند عبور کند. این مرحله خود به سه فاز تقسیم میشود که شدت انقباضات و سرعت تغییرات در هر کدام متفاوت است و در انتهای این مراحل، ممکن است نیاز به روشهای کاهش درد مانند زایمان اپیدورال برای مادران مطرح شود.
فاز نهفته
فاز نهفته ابتداییترین و طولانیترین بخش زایمان است که با انقباضات ملایم و نامنظم همراه بوده و دهانه رحم را تا حدود ۳ الی ۴ سانتیمتر باز میکند؛ در این زمان مادر معمولا میتواند در خانه بماند و با فعالیتهای آرامبخش انرژی خود را برای ادامه راهنمایی مراحل زایمان طبیعی ذخیره کند.
فاز فعال
فاز فعال، زمانی آغاز میشود که دهانه رحم از ۴ تا ۷ سانتیمتر باز شده و انقباضات منظمتر، قویتر و نزدیکتر (هر ۳ تا ۵ دقیقه) میشوند؛ این زمان مناسبترین موقع برای رفتن به بیمارستان است زیرا پیشرفت مراحل انجام زایمان طبیعی سرعت بیشتری میگیرد و نیاز به نظارت پزشکی دارد.
فاز انتقال
فاز انتقال، سختترین اما کوتاهترین بخش مرحله اول است که دهانه رحم از ۸ تا ۱۰ سانتیمتر باز میشود و انقباضات بسیار شدید و پشت سر هم رخ میدهند؛ در این فاز، مادر ممکن است احساس فشار شدید در لگن، لرزش و تمایل ناخودآگاه به زور زدن داشته باشد که نشاندهنده نزدیک شدن به تولد نوزاد است.
دومین مرحله زایمان طبیعی و تولد نوزاد
با باز شدن کامل دهانه رحم، مرحله دوم مراحل زایمان طبیعی آغاز میشود که تمرکز اصلی آن، بر خروج نوزاد از طریق کانال زایمان با استفاده از نیروی فشار مادر و انقباضات رحمی است. این مرحله، همان بخش هیجانانگیز و فعال زایمان است که منجر به دیدن نوزاد میشود.
در اتاق زایمان چه میگذرد؟
در اتاق زایمان طی این مرحله، تیم پزشکی با تمرکز بالا ضربان قلب جنین را مانیتور میکنند و وسایل استریل را آماده میسازند؛ در حالی که مادر با هر انقباض و با راهنمایی ماما شروع به زور زدن میکند تا زمانی که سر نوزاد دیده شود (کراونینگ) و در نهایت تمام بدن نوزاد متولد شود.
نقش ماما و پزشک در هدایت بازدم و فشار
تیم درمانی، نقش حیاتی در هدایت انرژی مادر و پیشگیری از آسیبهای احتمالی به بافتهای بدن در حین خروج نوزاد ایفا میکنند.
- مدیریت زمان زور زدن: پزشک یا ماما، با بررسی نمودار انقباضات، دقیقترین زمان برای شروع فشار دادن را به مادر اعلام میکنند تا انرژی او هدر نرود و نوزاد سریعتر خارج شود.
- حمایت از پرینه: ماما با استفاده از کمپرس گرم یا حمایت دستی از ناحیه پرینه (میاندوراه)، از پارگیهای شدید بافت واژن هنگام خروج سر نوزاد جلوگیری میکند.
- تنظیم الگوی تنفسی: هدایت مادر، به انجام تنفسهای عمیق و حبس دم در لحظه فشار و بازدم عمیق در زمان استراحت، باعث اکسیژنرسانی بهتر به جنین میشود.
همکاری دقیق مادر با دستورات کادر درمان در این بخش از مراحل انجام زایمان طبیعی، باعث میشود فرآیند تولد سریعتر انجام شده و آسیبهای فیزیکی به حداقل برسد.
پوزیشنهای مختلف بدن برای تسهیل خروج نوزاد
استفاده از نیروی جاذبه و قرارگیری در وضعیتهای صحیح بدنی، میتواند فضای لگن را بازتر کرده و نزول نوزاد را در کانال زایمان آسانتر کند.
- وضعیت چمباتمه: این حالت، خروجی لگن را به بیشترین حد ممکن باز میکند و با کمک نیروی جاذبه، نزول سر نوزاد را تسریع میبخشد.
- وضعیت چهار دست و پا: قرار گرفتن روی دستها و زانوها، فشار را از روی کمر مادر برمیدارد و به چرخش صحیح نوزادانی که در وضعیت نامناسب قرار دارند کمک میکند.
- دراز کشیدن به پهلو: این پوزیشن، برای کنترل سرعت خروج نوزاد و محافظت از پرینه بسیار مناسب است و به مادر اجازه میدهد بین انقباضات استراحت کند.
تغییر وضعیت مداوم مادر در حین زایمان، یکی از اصول مهم راهنمایی مراحل زایمان طبیعی است که میتواند درد را کاهش داده و از طولانی شدن روند زایمان جلوگیری کند.
سومین مرحله انجام زایمان طبیعی و خروج جفت
پس از تولد نوزاد، آخرین بخش از مراحل زایمان طبیعی مربوط به خروج جفت است که وظیفه تغذیه جنین را بر عهده داشته است. این مرحله معمولا بسیار کوتاهتر و کمدردتر از مراحل قبلی است؛ اما از نظر پزشکی اهمیت بالایی دارد.
اهمیت خروج کامل جفت برای سلامت مادر
اطمینان از خروج کامل جفت و پردههای جنینی حیاتی است؛ زیرا باقی ماندن کوچکترین تکهای از بافت جفت در رحم، میتواند منجر به خونریزیهای شدید پس از زایمان یا عفونتهای رحمی شود که پزشک، با معاینه دقیق جفت خارج شده از سلامت مادر اطمینان حاصل میکند.
اولین تماس پوست با پوست
قرار دادن بلافاصله نوزاد روی سینه مادر (تماس پوست با پوست) علاوه بر تنظیم دما و ضربان قلب نوزاد، باعث ترشح هورمون اکسی توسین در بدن مادر میشود که به انقباض رحم و خروج سریعتر و راحتتر جفت در پایان مراحل انجام زایمان طبیعی کمک میکند.
مداخلات پزشکی رایج در مراحل انجام زایمان طبیعی
اگرچه زایمان یک فرآیند طبیعی است؛ اما گاهی برای حفظ سلامت مادر و نوزاد، تیم پزشکی مجبور به انجام مداخلاتی در طول مراحل انجام زایمان طبیعی میشود. آگاهی از این مداخلات میتواند نگرانیهای بیمورد را کاهش دهد.
نشانه های زایمان برای انجام عمل طبیعی
تشخیص زمان شروع زایمان، اولین گام در این مسیر است و بدن مادر با علائم فیزیولوژیک خاصی آمادگی خود را برای ورود به مراحل زایمان طبیعی اعلام میکند. درک تفاوت بین دردهای واقعی و کاذب و همچنین توجه به نشانههای فیزیکی، به شما کمک میکند تا در بهترین زمان ممکن به بیمارستان مراجعه کنید. توجه دقیق به علائم زایمان طبیعی برای اقدام به موقع و پیشگیری از زایمانهای ناگهانی در خارج از محیط درمانی بسیار حیاتی است.
تشخیص انقباضات کاذب (براکستون هیکس) از دردهای واقعی
تشخیص انقباضات واقعی از کاذب، بر اساس ریتم و شدت درد صورت میگیرد؛ انقباضات واقعی زایمان منظم هستند، به مرور زمان شدیدتر و طولانیتر میشوند و با استراحت یا تغییر وضعیت بهبود نمییابند، در حالی که دردهای براکستون هیکس نامنظم بوده و معمولاً با نوشیدن مایعات یا دراز کشیدن متوقف میشوند.
پاره شدن کیسه آب
پارگی کیسه آمنیوتیک که اغلب به عنوان پاره شدن کیسه آب شناخته میشود، میتواند به صورت خروج ناگهانی حجم زیادی مایع یا نشت قطرهقطره باشد و نشاندهنده باز شدن محافظ جنین است که نیاز به مراجعه فوری، به مرکز درمانی دارد؛ حتی اگر هنوز دردهای مراحل انجام زایمان طبیعی شروع نشده باشد تا از عفونت جلوگیری شود.
اپیزیوتومی چیست و چه زمانی لازم میشود؟
اپیزیوتومی، برشی است که پزشک در ناحیه پرینه (بین واژن و مقعد) ایجاد میکند تا فضای خروج نوزاد را بیشتر کند؛ این عمل امروزه روتین نیست و فقط در شرایط خاص انجام میشود.
زمانی که نوزاد دچار زجر جنینی شده و باید سریعا خارج شود.
زمانی که نیاز به استفاده از ابزارهای کمک زایمانی، مانند فورسپس یا وکیوم باشد.
زمانی که شانههای نوزاد گیر کرده باشد (دیستوشی شانه)
بهبودی پس از اپیزیوتومی، نیازمند رعایت بهداشت دقیق و خشک نگه داشتن ناحیه بخیه است تا ترمیم بافتها به درستی و بدون عفونت انجام پذیرد.
استفاده از آمپول فشار (سنتوسینون) برای القای زایمان
تزریق داروی اکسی توسین، مصنوعی (سنتوسینون) از طریق سرم، زمانی استفاده میشود که انقباضات خود به خودی شروع نشدهاند (مثلا پس از پارگی کیسه آب) یا در حین زایمان متوقف شدهاند؛ این دارو باعث میشود مراحل زایمان طبیعی با ریتم منظم و قدرت کافی پیش برود. Healthy Birth Practice
مدیریت درد در طول مراحل زایمان
مدیریت درد، یکی از دغدغههای اصلی مادران است و تکنیکهای مختلفی وجود دارد که بدون استفاده از دارو، تحمل درد را در مراحل انجام زایمان طبیعی، آسانتر میکند. ترکیب روشهای پزشکی و طبیعی میتواند تجربه زایمان را مثبتتر کند.
تکنیکهای تنفسی و آرامسازی
استفاده از الگوهای تنفسی منظم و تکنیکهای ریلکسیشن، باعث اکسیژنرسانی بهتر به عضلات رحم میشود، چرخه ترس-تنش-درد را میشکند و به مادر کمک میکند به جای مبارزه با انقباضات، با آنها همراه شود و درد را مدیریت کند.
زایمان در آب
زایمان در آب، شامل قرار گرفتن مادر در حوضچه آب گرم در طی مراحل درد یا تولد است که خاصیت شناوری آب وزن بدن را کم کرده، فشار را از روی مفاصل برمیدارد و گرمای آب باعث شل شدن عضلات و کاهش محسوس درد در مراحل زایمان طبیعی میشود. labor-pain-relief
مراحل قبل از زایمان و آمادگی های لازم
آمادگیهای پیش از موعد مقرر، باعث میشود که مادر با اعتماد به نفس و آرامش بیشتری وارد پروسه زایمان شود و از استرسهای لحظه آخری جلوگیری کند.
- آمادهسازی ساک بیمارستان: جمعآوری لوازم ضروری مادر و نوزاد، مدارک پزشکی و لباسهای راحت از هفته ۳۶ بارداری برای دسترسی سریع هنگام شروع دردها.
- ماساژ پرینه: انجام روزانه ماساژ ناحیه پرینه، با روغنهای طبیعی در هفتههای آخر، برای افزایش خاصیت ارتجاعی پوست و کاهش ریسک پارگی یا نیاز به بخیه.
- تدوین برنامه زایمان: نوشتن ترجیحات مادر، در مورد روشهای کاهش درد، همراه در اتاق زایمان و مداخلات پزشکی و گفتگو با پزشک درباره آن.
داشتن آمادگی جسمانی و روانی کامل قبل از شروع مراحل انجام زایمان طبیعی، به مادر کمک میکند تا کنترل بیشتری بر اوضاع داشته باشد و خاطرهای خوشایند از تولد فرزندش ثبت کند.
در نهایت، شناخت کامل مراحل زایمان طبیعی و آگاهی از آنچه در اتاق زایمان میگذرد، ترس ناشی از ناشناختهها را از بین میبرد. این راهنمایی مراحل زایمان طبیعی به شما نشان داد که بدن زن به طور شگفتانگیزی برای این فرآیند طراحی شده است. با آمادگی قبلی و اعتماد به تیم پزشکی، میتوانید مراحل انجام زایمان طبیعی را با موفقیت سپری کنید و سلامت خود و نوزادتان را تضمین نمایید.